گیلاس سرخ

صنعت کاشی و سرامیک

کائولن
نویسنده : علی محمد آیت اللهی - ساعت ٤:۱٥ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/۱/۱

 واژه کائولن از سلسله جبال بلند کائولینگ به معنی قله مرتفع در ناحیه جیان کسی در کشور چین گرفته شده است که از خاک چینی سفید رنگ تشکیل شده است. تاریخچه:

در اواسط دوران تانگ، قبل از میلاد مسیح، صنعتگران چینی قدمهای نخستین را در تصفیه و پاک نمودن مواد اولیه جهت تولید کالاهایی برتر و عاری از نقص برداشته بودند. این تحولات ابتدا منجر به ساخت برخی ظروف سفالین با سنگ‌نما به رنگ سفید شد که در تهیه آنها از خاک کائولن استفاده می‌گردید. آمیختن فلاسپاتها با کائولن منجر به تهیه ظروف مزبور گردید. که نوع بدنه آنها از استحکام، سفیدی متمایل به زرد و شفافیت متوسطی برخوردار بوده است.

بعلت استقبال فراوان از این ظروف، عرضه آنها در بازارهای جهانی افزایش پیدا کرد. اولین کارخانجات صنعتی ظروف پرسیلن یا چینی در چینگ ـ ته ـ چن تأسیس شد که صدها سال در این زمینه فعالیت می‌کردند. یکی از کشفیات قابل توجهی که در آن زمان حاصل گردید و بعدها مورد تقلید و دوباره سازی سایر صنعتگران قرار گرفت. استفاده از کبالت بخاطر رنگ آبی حاصل از آن در ترسیم نقوش بر روی ظروف مزبور بود. کبالت قبلاً بوسیله ایرانیان بر روی ظروف سفالین مورد استفاده قرار گرفته و از طریق آنها نیز به صنعتگران چین منتقل شده بود. بطور کلی تمام مراحل ساخت، اصول اولیه و فرمول چگونگی تهیه چینی آلات همیشه نزد چینیان مخفی نگهداشته می‌شد و آنها همواره این اسرار را بصورت گنجی پاسداری می‌کردند.

کشور ژاپن را نیز از دیر زمان می‌توان جزء یکی از اولین و بزرگترین تولید کنندگان کالاهای پرسیلن

(چینی‌آلات) محسوب نمود. محصولات این کشور همیشه به تعداد فراوان و با مرغوبیتی متوسط در سطح جهان عرضه می‌شده است. فرآورده‌های ژاپن اغلب از نقوش و فرمهای تقلیدی برخوردار بودند و گرچه از جهات تکنیکی در سطح عالی قرار داشتند ولی به لحاظ عدم ابتکار تولیدات نامحدود، محصولات چینی این کشور به لحاظ اهمیت در دوره دوم جهانی قرار دارد.

در چین سفرهای مارکوپلوو دیگران قطعاتی از چینی‌های ساخت وارد اروپا گردید. در آن زمان اروپائیان ظروفی خشن و ابتدائی تولید می‌کردند که پس از مشاهده قطعات چینی کوشش فراوانی در ساختن ظروف چینی بکار بردند. صنعتگران اروپائی با اضافه کردن گرد شیشه به خاکهای سفید رنگ سعی نمودند که محصولات چینی مشابه محصولات کشور چین را تولید نمایند ولی این کشف تا سال 1709 که مقارن با شروع تحولات صنعتی در اروپا می‌باشد، بوقوع نپیوست.

در آن زمان یعنی اواخر قرن 18 میلادی سفالگران با تجربه پی می‌بردند که تمام رازها در ترکیب کائولن، سیلیس و فلدسپات نهفته است و گفته می‌شود که این کشف برای اولین بار توسط بانگر که شاگرد یک دوافروش آلمانی بود انجام گرفته است، ولی امروزه این کشف را به گرافونت شرینهاس نسبت می‌دهند. در برخی نوشته‌ها به چگونگی روش ساخت چینی و ورود آن بصورت مخفیانه به اروپا توسط میسیونرهای مذهبی اروپائی اشاره شده است. این کشف به سرعت در تمام اروپا اشاعه پیدا کرد و کارخانجات چینی سازی در سرتاسر این قاره احداث گردید.

در انگلستان خاک سفیدی که از منطقه کورنوال استخراج می‌شود پرسیلن ادت به معنی خاک چینی می‌نامند. در طی سالهای اخیر همراه با گسترش دانش و کشف خواص گوناگون کائولن، این ماده جایگاه خاصی در صنعت کسب کرده و امروزه بعنوان ماده اولیه اصلی یا جنبی و کاتالیزور در بسیاری از صنایع استفاده می‌گردد.

کائولن در ایران نیز از دیر باز مورد توجه بوده و آثار حفریات قدیمی از قبیل تونل و گودالهای متعدد، حکایت بر شناخت آن نزد پیشینیان ایران زمین دارد. تاریخ معدنکاری بر روی کائولن در ایران به درستی معلوم نیست. در قرن نهم این اشیاء در بین ایرانیان بسیار رایج بوده و سفالگران سلاجقه و صفویه سعی فراوان در بازسازی آنها کردند. در عصر صفویان تعدادی از صنعتگران چینی نیز جهت تعلیم و آموزش به ایران آمدند ولی از این آموزش نتایج مطلوبی حاصل نشد. بجز آنکه ایرانیان بشدت تحت تأثیر نقوش و رنگهای هنرمندان چینی قرار گرفتند. از آن به بعد بتدریج پی به اهمیت و خواص کائولن بردند و در صنایع مختلف از آن استفاده کردند.

مشخصات کائولن:

کائولن یک اصطلاح اقتصادی است که برای کانسارهای رسی تقریباً سفید به کار می رود و از نظر صنعتی به رسی هایی که دارای مقدار قابل توجهی کائولینیت باشند،اطلاق می‌شود.

این کانسارها اغلب شامل کانی کائولینیت و یا فرآورده های بدست آمده از آن می باشند. در گذشته اصطلاح خاک چینی به عنوان مترادف کائولن استفاده می شد. نام کائولن از کلمه کائولینگ چینی به معنای تپه سفید مشتق شده است که از آن خاک کائولن استخراج می شده است.

کائولن از مجموعة کانیهای رسی بوده و فرمول شیمیایی آن H4Al2Si2O9 می باشد.کانی های کائولن شامل کائولینیت، دیکیت، ناکریت و هالوزیت می باشد. فراوان ترین کانی این گروه کائولینیت می باشد. همه این کانی ها جزء کانی های آلومینو- سیلیکات می باشند که در سیستم مونوکلینیک و یا تری کلینیک متبلور می شوند. از مهم ترین خصوصیات کانی شناسی رس های کائولن نرمی و عدم سایندگی آنها می باشد. سختی کائولن در مقیاس موهر در حدود 2-5/2 می باشد. این نرمی در کاربردهای صنعتی آن یک مزیت محسوب می شود.

رس های کائولن اکثراً از آلتراسیون کانی های آلومینیوم سیلیکات در نواحی گرم و مرطوب بوجود می آیند. فلدسپات ها از جمله کانی های عمومی منشاء پیدایش آنها می باشد. پلاژیوکلاز فلدسپارها (سدیم یا پتاسیم) معمولاً در ابتدا کائولینه می شوند. فلدسپارهای پتاسیک به کندی آلتره شده و تولید کائولن های مخلوط با سریسیت دانه ریز، ایلیت یا هیدروموسکویت می کند.

کائولن یا خاک چینی به رنگ سفید بیشترین کاربرد را در تولید چینی و سرامیک دارد.

آمریکا، روسیه، جمهوری چک و برزیل بزرگ ترین تولید کنندگان کائولن می باشند.

به طور خلاصه خصوصیات مهم کائولن، که مصارف متعدد آن را سبب شده است می توان به صورت زیر نام برد:

1. از نظر شیمیایی در گستره وسیعی از تغییرات PH بدون تغییر می ماند.

2. داشتن رنگ سفید که آن را به صورت ماده رنگی قابل استفاده می سازد.

3. دارا بودن خاصیت پوششی بسیار خوب

4. نرمی و غیر سایشی بودن آن

5. قابلیت اندک هدایت جریان الکتریسیته و گرما

6. قیمت ارزان

 

کانی های کائولن:

• کائولینیت Kaolinit :

کائولن با نام کانی شناسی کائولینیت با فرمول شیمیایی (OH)8 (Si4O10) Al4 در سیستم تری کلینیک و سختی حدود 5/2-1، دارای 5/39 درصد Al2O3،5/46 درصد SiO2 و 14 درصد آب بوده و وزن مخصوص 6/2 – 1/2 گرم بر سانتی مترمکعبو نقطه ذوب آن °C 1785 است. رنگ آن سفید مایل به زرد و گاهی هم کمی سبز یا آبی رنگ بوده وطعم خاک دارد و به صورت مرطوب، بوی شدید خاک می دهد. این کانی اغلب دارای پلاستیسیته بوده و عملاً در آب، اسیدهای سرد و رقیق، اسید کلریدریک و اسید سولفوریک گرم و غلیظ و ئیدروکسیدهای قلیایی نامحلول حل می شود.

اغلب ذخایر کائولینی در اثر هوازدگی و تجزیه سنگهای ولکانیکی حاوی سیلکات آلومینیوم بوجود می آیند. سنگهای گرانیتی، گنایس ها، کوارتز، پورفیری ها و همچنین رسوبات حاوی فلدسپات ها، میکا و زئولیت جهت ایجاد کائولینیت مناسب می باشند که در اثر هوازدگی و تجزیه شیمیائی مواد قلیائی و مقداری از SO2 خارج شده و کوارتز و سایر کانی های همراه بصورت ترکیب باقی می مانند.

کائولن ممکن است نتیجه آلتراسیون هیدروترمال باشد. در این صورت، محلول هیدروترمال سردتر از 300 درجه سانتی گراد در داخل سنگهای با فلدسپات بالا، سبب شستن یونهای Ca++,K+, Na+ و سایر کاتیون ها و رسوب آنها با H+ بیشتر می شود. اغلب این گونه ذخایر در ارتباط با سیستم متئوریک هیدروترمال، که حرارت از سنگهای ولکانیکی مشتق می شود، می باشند.

ذخایر بزرگی از کائولینیت در منطقه CORNWALL انگلستان در خارجی ترین قسمت های سیستم هیدروترمالی، مرتبط با باتولیت های گرانیتی وجود دارند که به عمق چندین کیلومتر تشکیل شده اند.

کائولینیت در مقایسه با ناکریت- دیکیت از نظم کمتری برخوردار است و به همین دلیل اندازه بلور و ذرات اندازه بلور و ذرات هالوزیت در مقایسه با بقیه کوچکتر است. کائولینیت در زون های هوازده و آلتراسیون سنگ های آذرین و دگرگونی به ویژه فلدسپارها تشکیل می شود.

 

• رس توپی:

رس توپی یک نوع سنگ رسوبی است که حاوی کائولینیت و مقدار جزئی ایلیت، کلریت، کوارتز و مونتموریونیت است. ذرات کائولینیت در رس توپی در مقایسه با سایر منابع رس دار کوچکتر است. مقدار کائولینیت رس توپی 20 تا 95 درصد، کوارتز آن 10 تا 70 درصد و ایلیت و کلریت آن 5 تا 45 درصد است. مواد آلی، مونتموریونیت، ترکیبات اهن، اکسید تیتان و نمک های محلول از جمله ناخالصی های رس توپی هستند. رس توپی بیشتر همراه با لایه های زغال دار است و از آن جا که ذرات ریز کانی های رسی را به همراه دارد، خاصیت شکل پذیری آن بسیار خوب است. رنگ رس توپی قهوه ای مایل به سیاه است و مصارف آن عبارتند از : سرامیکهای بهداشتی، چینی های الکتریکی، انواع کاشی ها، ظروف غذاخوری، صنایع دستی و دیرگدازها.

• هالوزیت:

هالوزیت نوعی کائولین است که به دو حالت آب دار و بدون آب یافت می شود و ترکیب نوع آب دار آن مشابه بقیه است و تنها دو مولکول اضافی آب دارد (2SiO2.Al2O3.4H2O ).

تشخیص هالوزیت به کمک پراش اشعه ایکس امکان پذیر است. هالوزیت بیشتر در زون های آلتراسیون و بندرت در زون های هوازده ساپرولیت یافت می گردد. عمده مصارف آن در تهیه سیمان پورتلند و تهیه نسوزها و سرامیک است.

• دیکیت:

دیکیت نوعی کائولین است که در سیستم مونوکلینیک متبلور می شود و عمدتاً در زون های آلتراسیون تشکیل می شود.

• ناکریت :

ناکریت نوعی کائولین است که در سیستم مونوکلینیک متبلور می شود. نحوه قرار گیری ورقه های کائولینیت در ناکریت منظم است و بر همین اساس بلورهای آنها بزرگترند و به سمت هالوزیت کاملاً بی نظم است (ناکریت- دیکیت- کائولینیت- هالوزیت). ناکریت کمیاب بوده و در زون های آلتراسیون تشکیل می شود.

• خاک رس آتشخوار :

بیشتر خاک رس آتشخوار از کائولینیت تشکیل گردیده، کائولین در آن به خوبی متبلور می شد و نظم مطلوبی در شبکه آن وجود دارد. خاک رس آتشخوار، علاوه بر کائولین حاوی اکسید و هیدروکسیدهای آلومینیوم نیز هست. هر نوع خاکی که دمای بیش از 1500 درجه سانتی گراد را تحمل کند و میزان AL2O3 موجود در آن قابل توجه باشد، به خاک رس آتشخوار معروف است. خاک رس آتشخوار به انواع شکل پذیر، نیمه شکل پذیر و بی شکل تقسیم می گردد. خاک رس آتشخوار، بیشتر در افقهای پایین لایه های زغال دار پیدا می شود.

مصرف عمده این خاک در تهیه آجرهای آتشخوار است که به شاموت معروفند. دیگر مصارف آن در ساخت قطعات کوره ها، دیگهای گرمابی و کاشی های نسوز است.

مسیر این صفحه

Top of Form

فلدسپاتها مهمترین کانیهای سنگی آذرین محسوب می‌شوند. فلدسپاتها به سه گروه کلسیت ، پتاسیک و سدیک تقسیم‌بندی می‌شوند. آنورتیت به فرمول شیمیایی (CaAl2Si2O8) فلدسپات نوع کلسیت استو آلبیت به فرمول شیمیایی (NaAlSi3O8) فلدسپات نوع سدیک و پتاسیم فلدسپات به فرمول شیمیایی (KAlSi3O8) فلدسپات نوع پتاسیک آن است.

چند ریختیهای پتاسیم فلدسپات عبارتند از : سانیدین ، ارتوکلاز ، سیکروکلین و آدولاریا. آنوتیت و آلبیت به این امتیاز که می‌توانند جانشین شوند و در ساختمان کانی پلاژیوکلاز شرکت می‌کنند، میان فلدسپات سدیم (آلبیت) و فلدسپات پتاسیم ، جانشینی محدرودی وجود دارد و فلدسپاتهای این سری به انواع آلکانی فلدسپاتها شهرت دارند.

   
   

اختار فلدسپاتها

ساختار فلدسپات همانند ساختار چند ریختیهای گوناگون SiO4 و همچنین AlO4 تشکیل شده است. ساختار فلدسپاتها را می‌توان حالت پرشده ساختارهای SiO2 از راه ورود AL به شبکه چهاروجهی و همزمان با آن جایگزینی Na+ (یا K+ یا Ca2+) در حفره‌های موجود فرض کرد. هنگامی که فقط یک Si4+ بوسیله Al3+ جانشین می‌شود، ساختار می‌تواند با ورود یک K+ یا یک Na+ خنثی شود.

به همین ترتیب وقتی Si4+ توسط Al3+ جانشین می‌شود، بار الکترواستاتیکی شبکه می‌تواند توسط یک کاتیون دوظرفیتی مانند Ca2+ موازنه شود. اینکه یک فلدسپات دمای بالای اولیه خاصی ، ساختار دمای بالای (بی‌نظم) خود را حفظ کرده یا (در اثر سرد شدن) به ساختار دمای پایینتر (منظم‌تر) تبدیل می‌شود، تا حد زیادی تحت تاثیر آهنگ سرد شدن فرآیند است. میکروکلین در واقع مشخصه سنگهای عمیق و پگماتیتها ، ارتوکلاز مشخصه سنگهای نفوذی شکل‌یافته در دماهای حد واسط و سانیدین مشخصه گدازه‌ای خروجی دما بالاست. ساختار عمومی اعضا سری پلاژیوکلاز بسیار شبیه میکروکلین است

ترکیب فلدسپاتها

سری فلدسپاتهای قلیایی (NaAlSi3O8 تا KAlSi3O8) محلول جامد کاملی را فقط در دماهای بالا نشان می‌دهند. برای مثال اعضای سری سانیدین- آلبیت دمابالا ، در دماهای زیاد پایدار است، اما در دماهای پایین دو فاز مجزای آلبیت دماپایین و میکروکلین پایدار می‌شوند. تنها محلول بسیار محدودی بین KAlSi3O2 (میکروکلین) و CaAl2Si2O8 (آنورتیت) وجود دارد. با این حالب یک محلول جامد اساسا کامل در دمای بالا در سری پلاژیوکلاز (NaAlSi3O8 تا CaAl2Si2O8)وجود دارد.

فلدسپاتهای پتاسیم

میکروکلین

دارای فرمول شیمیایی KAlSi3O8 می‌باشد. میکروکلین یکی از سازنده‌های مهم در سنگهای آذرینی مانند گرانیتها و سینیتها که به کندی و در عمق زیاد سرد شده‌اند، می‌باشد. در سنگهای رسوبی در آرکوز و کنگلومرا و در سنگهای دگرگونی در گناسیها یافت می‌شود.

ارتوکلاز

دارای فرمول شیمیایی KAlSi3O8 می‌باشد. یکی از سازنده‌های اصلی در گرانیتها ، گرانودیوریتها و سینیتهایی است که در عمق متوسط و نسبتا سریع سرد شده‌اند. در گرانیتها و سینیتهایی که کندتر سرد شده‌اند، میکروکلین فلدسپات پتاسیم شاخص است.

   
   

سانیدین

دارای فرمول شیمیایی K,Na)AlSi3O8) می‌باشد. محلول جامد کاملی در دمای بالا بین سانیدینو آلبیت دمابالا وجود دارد. به صورت متوکرسیت در سنگهای آذرین بیرونی مانند ریولیتها و تراکیتها یافت می‌شود. سانیدین مشخصه سنگهایی است که در هنگام فوران ، دمای بالایی داشته و به سرعت سرد شده‌اند. بسیاری از سانیدین‌ها نهان پرتیتی هستند.

فلدسپاتهای پلاژیوکلاز

فلدسپاتهای پلاژیوکلاز در دماهای بالا، سری محلول جامد اساس کاملی از آلبیت (Ab)خالص ، Na AlSi3O8 ، تا آنورتیت (An) خالص ، CaAl2Si2O8 ، تشکیل می‌دهند. فلدسپاتهای پلاژیوکلاز به عنوان کانیهای سنگ ساز ، نسبت به فلدسپاتهای پتاسیم توزیع گسترده‌ای داشته و فراوانتر هستند و در سنگهای آذرین ، دگرگونی و کمتر از آنها در سنگهای رسوبی یافت می‌شوند.

موارد مصرف فلدسپاتها

  • آلکانی فلدسپاتها مصارف صنعتی فراوانی دارند، ولی کاربرد صنعتی پلاژیوکلازها اندک است. آلکانی فلدسپاتها همراه با گرانیتها ، آپلیتها ، آراسکیتها و رگه‌های کوارتز فلدسپات پیدا می‌شوند. آلکانی فلدسپاتها از پگماتیتها به روش نمک جوری جدا می‌شوند. در حالی که تهیه آنها از گرانیتها، آپلیتها و الاسکیتها به روش فلوتاسیون انجام می‌گیرد. میکاوتورمالین از جمله کانیهای مزاحم آنها به حساب می‌آیند.
  • از فلدسپات سدیک به سبب این که دمای ذوب پایین ( cْ 115 ) چسبندگی مکم و سایر موارد در تهیه انواع لباسها و شیشه استفاده می‌کنند، حال آنکه فلدسپات پتاسیک در اکثر موارد به عنوان کمک ذوب و ماده اصلی سازنده ساخته‌های سرامیکی کاربرد دارد. از آن جا که میزان مصرف فلدسپات پتاسیک در سطح بالاتری قرار دارد، ارزش اقتصادی آن نیز از فلدسپات سدیک بیشتر است.
  • در حدود 65 درصد از آلکالی فلدسپاتها در صنایع شیشه سازی ، 30 درصد در صنایع سرامیک و 5 درصد دیگر به عنوان پرکننده و دیگر موارد به مصرف می‌رسد. در صنایع شیشه سازی از فلدسپات برای تامین آلومینیوم و سدیم مورد نیاز شیشه استفاده می‌شود. در ساخت انواع محصولات سرامیکی از آلکانی فلدسپات بهره می‌برند
  •  فلدسپات بطور عمده در صنایع شیشه، سرامیک، لعاب ، پرکننده ها ، ساینده ها و الکترودهای جوشکاری به مصرف می رسد. در سال 1998 بیش از 84 درصد از مصرف جهانی فلدسپات در صنایع شیشه و سرامیک بوده است.(شکل30).

  • میزان مصرف فلدسپات و نفلین سینیت در جهان در سال 1998

  • میزان مصرف فلدسپات در صنایع شیشه در حدود 8 تا 18 درصد، در ظروف سرامیکی 17 تا 20 در صد ، در کاشی دیوار در حدود صفر تا 11 درصد برآورد می شود.
    در ایران نیز مهمترین مصرف کنندگان فلدسپات صنایع کاشی، سرامیک ، چینیهای بهداشتی ، پشم شیشه و لعاب به شمار می روند که بیشترین سهم مربوط به صنایع شیشه و سرامیک است تا 90 درصد از فلدسپات مصرفی کشور را به خود اختصاص می دهد.
    مهم ترین کشورهای تولید کننه فلدسپات چین ، ایتالیا، ژاپن ، ترکیه و آمریکا هستند که بالغ بر 62 درصد از تولید جهانی را شامل می شوند. میزان تولید جهانی در سال 1998 بالغ بر 6/11 میلیون تن برآورد می شود که در حدود 6/3 درصد افزایش نسبت به سال قبل از آن نشان می دهد. علاوه بر این مقادیر متنابهی نفلین سینیت نیز تولید می شود که در سال 97 به یک میلیون تن رسیده است.
    میزان مصرف جهانی فلدسپات و نفلین سینیت در سال 1998 در حدود 53/13 میلیون تن بر آورد شده است. در حدود نیمی از مصرف جهانی مربوط به اروپا می باشد.
    روند تولید و تقاضای جهانی فلدسپات با توجه به مصرف عمده آن در صنایع شیشه، کاشی و سرامیک متأثر از روند بازار این محصولات بوده که آن نیز به نوبه خود تابع رشد اقتصادی کشورهای اصلی مصرف کننده و اقتصاد جهانی است. در طی سالهای اخیر کشور چین میزان تولید سرامیک را برای بهبود کیفیت محصولات کاهش داده که احتمالا باعث کاهش تقاضای مواد خام مورد مصرف خواهد شد. به دلیل بازیابی ظروف شیشه ای غیر قابل مصرف،میزان تقاضای فلدسپات از تولیداین ظروف درسالهای گذشته کاهش یافته و با توجه به روند رو به رشد بازیافت و توسعه مسائل زیست محیطی ، این رون ادامه خواهد یافت. از طرف دیگر اگرچه رقابت شدیدی بین ظروف پلاستیکی ، کاغذی و فلزی با ظروف شیشه ای وجود دارد اما با توجه به مزیت زیست محیطی ظروف شیشه ای ، تا حدی فلدسپات بازار خود را به دست خواهد آورد. صنایع تولید سرامیک در کشورهای خاور دور رو به توسعه بوده و میزان تقاضا رو به افزایش می باشد. تقاضا برای فلدسپات برای این محصولات احتمالا درسالهای آتی نسبت به تقاضا برای فلدسپات در صنایع شیشه برتری خواهد یافت. علیرغم رشد کافی صنعت سرامیک در اروپا ، احتمالا رشد تقاضا برای فلدسپات در ایتالیا و اسپانیا برای تولید کاشی کف و دیوار افزایش خواهد یافت.
    عمده فلدسپات مصرفی کشورهای مصرف کننده از منابع داخلی تأمین شده و میزان واردات جهانی بخش کوچکی از مصرف جهانی را شامل می شود. مهمترین وارد کنندگان فلدسپات کشورهای ایتالیا،تایوان ، مالزی واندونزی می باشند.درسال 1998 میزان واردات فلدسپات این کشورها بالغ بر 2/2 میلیون تن برآورد شده است.
    ایتالیا بیشترین سهم را از بازار واردات جهانی داشته و علیرغم میزان تولید بالای فلدسپات ، رشد فزاینده ای نیز در واردات آن داشته است، به طوریکه در سال 1998 در حدود 42 درصد رشد واردات نسبت به سال قبل از آن نشان می دهد. مالزی نیز روند مشابهی داشته و رشد 28 درصدی درسال 98 داشته است.
    میزان واردات جهانی فلدسپات ونفلین سینیت درسال 98 در حدود 2/3 میلیون تن برآورد شده که در حدود 23 درصد از مصرف جهانی را تامین می کند.
    شکل 31 سهم مناطق مختلف جهان را از واردات جهان را از واردات جهانی فلدسپات و نفلین سینیت در سال 1998 نشان میدهد. ملاحظه می شود که در حدود 76 درصد واردات جهانی متعلق به اروپا می باشد.

  • سهم مناطق مختلف جهان از واردات جهانی فلدسپات و نفلین سینیت در سال 2000

  • میزان مصرف ظاهری فلدسپات ایران درسال 1378 بیش از 147 هزار تن برآورد می شود که در حدود 4 درصد کمتر از سال قبل از آن می باشد(شکل32). روند کلی مصرف ظاهری روبه رشد بوده و بیانگر افزایش تدریجی میزان تقاضا برای فلدسپات در داخل کشور است. البته در طی سالهای 76 الی 78 کاهش مختصری قابل مشاهده می باشد که احتمالا به علت عدم توفیق در صادرات محصولات مصرف کننده فلدسپات می باشد.

  • میزان مصرف ظاهری فلدسپات در طی سالهای 1369 الی 1378

  • با توجه به افزایش رشد اقتصادی درسالهای پس از جنگ ، تعدد طرحهای در دست اجرا و مجوزهای صادره برای تولید محصولات مصرف کننده فلدسپات و همچنین گرایش کلی برای بهبود کیفیت محصولات جهت صادرات به نظر می رسد که میزان فلدسپات مصرفی در آینده افزایش قابل توجهی می یابد.
    براساس آمار وزارت صنایع و معادن در سال 80 ، در حدود 145 طرح کوچک و بزرگ در زمینه کاشی و سرامیک ، ظروف چینی و پشم شیشه در دست اجرا بوده که مبین افزایش تقاضا در سالهای آتی خواهد بود. به طورکلی ، صنایع شیشه و سرامیک کنترل کننده اصلی تقاضای داخلی برای فلدسپات بوده و با توجه به فراوانی ذخایر فلدسپات کشور، میزان تولید فلدسپات بیش از میزان تقاضا بوده و مقادیر معنتابهی نیز صادر می شود.
    بر اساس بررسی انجام شده ، بیشترین تقاضا در آینده برای فلدسپات مربوط به تولید کاشی سرامیکی کف خواهد بود . پس از آن صنایع تولید کاشی دیواری،ظروف چینی ، ظروف شیشه ای و چینی بهداشتی بیشترین تقاضا را به خود اختصاص خواهد داد.
    در صورت به تولید رسیدن کلیه طرحهای دردست اجرا ، میزان فلدسپات کشور درصنایع تولید سرامیک کف به بیش از 10 برابر میزان مصرف در سال 1379 خواهد رسید. بر اساس همین جدول ، میزان تقاضا برای فلدسپات در صورت فعال شدن مدار تولید مجموعه طرحهای در دست اقدام ، به بیش از 450 هزار تن خواهد رسید.
    میزان صادرات جهانی فلدسپات و نفلین سینیت در سال 1998 بالغ بر 2/3 میلیون تن برآورد شده است. با توجه به تولید جهانی در این سال در حدود 24 درصد تولید جهانی وارد بازار صادرات می شود. شکل 33 روند تغییر صادرات جهانی را نشان می دهد.

  • میزان صادرات فلدسپات در جهان در طی سالهای 1994 الی 1997

  • کشورهای صادرکننده اصلی فلدسپات عبارتند از ترکیه ، چین ،تایلند و فرانسه. ترکیه به تنهایی 47 درصد از صادرات جهانی فلدسپات را در اختیار دارد. شکل 34 روند تغییرات فلدسپات این کشورهارا نشان می دهد.

  • میزان صادرات فلدسپات توسط کشورهای چین، ترکیه، تایلند، فرانسه

  • صادرات ترکیه در سالهای اخیر رشد زیادی داشته به طوریکه درسال 97 حدود 23 درصد رشد نسبت به سال قبل از آن نشان میدهد.رشد سریع صادرات این کشور به علت افزایش صادرات این کشور به ایتالیا می باشد. فرانسه نیز دارای روند رشد متنابهی در صادرات فلدسپات خود بوده ولی کشورهای چین و تایلند دچار افت صادرات شده اند.
    در طی سالهای اخیر میزان صادرات فلدسپات ایران رشد فزاینده این داشته و در سال 79 به بیش از 43 هزار تن رسیده است.عمده ترین کشورهای وارد کننده فلدسپات ایران در این سال ، کشورهای اکراین با 46 درصد و امارات متحده عربی با 31 درصد می باشند.
    باتوجه به روند رو به رشد مصرف داخلی فلدسپات و در صورت عدم افزایش تولید، صادرات آتی فلدسپات ایران دچار افت شدید خواهد شد.
    در طی دهه گذشته در طول سالهای 72 تا 1376 میزان محدودی فلدسپات وارد کشور شده ولی در حال حاضر تولید داخلی بیش از میزان تقاضا بوده و مقادیر معتنابهی نیز صادر می شود.
    سرمایه گذاری لازم برای راه اندازی یک معدن فلدسپات در سه بخش اکتشاف ذخایر فلدسپات ، طراحی و تجهیز معدن و فرآوری کانسنگ فلدسپات قابل تقسیم می باشد. برآورد هزینه برای یک معدن فرضی بسیار مشکل و یا غیر ممکن است. علاوه بر این برآورد هزینه ای قابل اعتماد ، مستلزم اعتبار و دوره زمانی کافی بوده که د رقالب طرح جاری نمی گنجد.
    با عنایت به قرائن موجود و بهره گیری ازمدلهای اقتصادی سنجی برآورد هزینه ، میزان هزینه سرمایه گذاری به صورت تقریبی ارزیابی شده تا نهایتا حدود سرمایه لازم به دست آید.
    میزان سرمایه گذاری تقریبی برای راه اندازی یک معدن فلدسپات در جدول 81 آورده شده است.
    به این ترتیب جمع هزینه سرمایه گذاری لازم برای اکتشاف، استخراج و فرآوری ذخایر یک معدن فلدسپات بالغ بر 26000 میلیون ریان برآورد می شود. همانطور که ذکر شد می بایست با احتیاط با این ارقام برخورد نمود زیرا تخمینها بسیار تقریبی بوده و عرف یک برآورد سرانگشتی هزینه ها دریک شرایط کلی می باشد. از طرف دیگر با توجه به نقش این تخمینها در قسمتهای بعدی مطالعات یعنی تعیین برتری نسبی مواد معدنی مورد مطالعه، خطاها به طور نسبی سرشکن خواهد شد.

  • هزینه های سرمایه گذاری تقریبی برای راه اندازی یک معدن فلدسپات (میلیون ریال)

   بال‌کلی (خاک نسوز ویژه)
  
   نام بال‌کلی (Ball Clay) از انگلستان می‌آید و به رس خاکستری رسوبی کائولینیتی با پلاستیسیته بالا و دانه‌ریزی گفته می‌شود که در اثر حرارت به‌رنگ سفید تا نزدیک به سفید درمی‌آید.
  
   کائولینیت کانی اصلی بال‌کلی است که نزدیک به 70% آن را تشکیل می‌دهد، کوارتز (در بعضی از ذخایر به حدود 5% و در برخی به 30% می‌رسد)، ایلیت، میکا و مواد کربن‌دار مثل لیگنیت نیز در آن یافت می‌شود. کانی ایلیت در این رس‌ها پلاستیسیته را افزایش می‌دهد ولی سیلیس و سایر کانی‌ها در این میان نقشی در پلاستیسیته ندارند، مگر اینکه بسیار ریز باشند، مواد آلی در افزایش پلاستیسیته اثری مهم دارند، به ‌طوریکه بال‌کلی‌‌های سیاه، به‌سبب دارا بودن مقدار فراوانی مواد آلی پلاستیسیته فوق‌العاده خوبی دارند.
  
   بال‌کلی در حالت خام به رنگ‌های مختلف است که از آن جمله آبی (به‌علت شکست نور توسط بلور‌های بسیار ریز) سیاه (به‌علت مواد آلی) یا رنگ عاج (به‌علت اکسید آهن) را می‌توان برشمرد. بال‌کلی با کائولن تفاوت‌های چندی دارد، به‌طور مثال کائولن سفیدتر از بال‌کلی و دارای پلاستیسیته کمتری است ولی نسبت سیلیس به آلومین در کائولن بیشتر است. با این همه تشخیص این دو از هم چندان ساده نیست.
  
   بال‌کلی‌ها معمولاً بسیار دانه‌ریز بوده و عموماً در استاندارد‌های پلاستیکی قرار می‌گیرند. در بیشتر بال‌کلی‌ها اندازه نزدیک به 20% از دانه‌‌ها کمتر از 5/0 میکرون و 80 درصد کمتر از یک میکرون است. تشخیص بال‌کلی بر پایه روش‌های آماده‌سازی (خام‌ـ باریک‌ بریده شده، شناوری در هوا، شستشو با آب، یا به‌صورت محلول رقیق) و آزمایش‌های فیزیکی و شیمیایی همانند با آزمایش‌های کائولن استوار گردیده است.
  
   بال‌کلی‌ها به‌علت بالا بودن پایداریشان در حالت خام از اهمیت خاصی برخوردارند و امروزه افزودن مقداری بال‌کلی به خاک چینی در چینی‌سازی برای افزایش پایداری خام چینی‌آلات معمول شده است. مقاومت بالای حالت خام بال‌کلی به‌علت وجود مقدار فراوان ذرات و مواد آلی در آنها است. اثر مواد آلی بیشتر تعیین‌کننده است به ‌طوریکه افزودن 1/0 (یک‌دهم) درصد اسید هومیک به خاک چینی مقاومت آن را 1/0 (یک‌دهم) افزایش می‌دهد. مصارف بال‌کلی اساساً در لوازم بهداشتی و ساختمانی است
  

 

 


comment نظرات ()